Jak nie złapać się na błąd poznawczy, czyli efekt Dunninga-Krugera

Jak nie złapać się na błąd poznawczy, czyli efekt Dunninga-Krugera

Jak nie złapać się na błąd poznawczy, czyli efekt Dunninga-Krugera

Jeśli kiedykolwiek byliśmy w pobliżu kogoś, kto z nieziemską pewnością siebie i pozorną wiedzą wypowiadał się na temat, o którym… hmm być może wcale niewiele wiedział, byliśmy świadkiem efektu Dunninga-Krugera. .

Efekt Dunninga-Krugera to zjawisko psychologiczne polegające na przecenianiu swojej wiedzy i umiejętności w danej dziedzinie. Nazwa pochodzi od dwóch psychologów, Davida Dunninga i Justina Krugera, którzy opisywali to zjawisko w swoim artykule z 1999 r. Unskilled and Unaware of It: How Difficulties in Recognizing One’s Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments. Co właściwie odkryli? Dwie rzeczy.

Wiem, że nic nie wiem

David Dunningi Justin Kruger swoje badanie przeprowadzili na studentach swojej uczelni, którzy zapisali się na różne kursy z psychologii. Przyjrzeli się umiejętnościom uczestników i przeanalizowali ich samoocenę dotyczącą myślenia logicznego, znajomości gramatyki i poczucia humoru. Zanim badani otrzymali swoje wyniki, poproszono ich, aby ocenili sami siebie.  Po zaprezentowaniu wyników ich testów studenci znowu zostali poproszeni o oszacowanie swojego poziomu, po czym grupa kompetentna w danej dziedzinie oceniła się zdecydowanie gorzej, podczas gdy ta z mniejszymi kompetencjami – zdecydowanie lepiej. We wszystkich trzech obszarach uczestnicy osiągający słabe wyniki oceniali siebie lepiej o jakieś 50 proc. niż ich rzeczywisty wynik. Jednocześnie badani naprawdę posiadający wiedzę zaniżali samoocenę w tym zakresie.

Nierozpoznawanie niekompetencji

Dunning i Kruger zasadniczo odkryli, że uczestnicy o słabszych wynikach nie byli w stanie dostrzec swojego braku zdolności. Jeden z autorów David Dunnig podsumował ten efekt słowami: „jeśli jesteś niekompetentny, nie możesz wiedzieć, że jesteś niekompetentny. Umiejętności, których potrzebujesz, by wyprodukować dobrą odpowiedź, są tymi samymi umiejętnościami, których potrzebujesz, by rozpoznać, czy rzeczywiście jest dobra”.

Kogo dotyczy?

Każdy może być podatny na efekt Dunninga-Krugera. Zjawisko odzwierciedla brak obiektywnego oglądu własnych możliwości. Również osoba, która ma dużą wiedzę w danej dziedzinie, ale nie ma wglądu we własne wyniki, może łatwo przecenić lub nie docenić własnych umiejętności.

Często bywa, ze eksperci twierdzą, że nie robią nic nadzwyczajnego. Są przekonani, że skoro coś jest dla nich łatwe, to inni ludzie nie powinni mieć problemów z wykonaniem zadania. Nagminne jest to, że gdy dobrze znamy daną dziedzinę, nieświadomie zakładamy, że rozmówcy doskonale rozumieją kierowany do nich przekaz. Zjawisko to znane jest jako klątwa wiedzy (więcej tu: https://be.unum.pl/czy-wiedza-moze-byc-klatwa/), jego efektem może być obniżenie samooceny z uwagi na krytyczny odbiór otoczenia, które zmaga się ze zrozumieniem danej osoby. . Z kolei osoby niekompetentne nie otrzymują takiej informacji zwrotnej, co wpływa na ich wysoką samoocenę.

Oceniając własny poziom umiejętności, warto wziąć pod uwagę zarówno obszar własnej wiedzy, jak i obszar niekompetencji. To pozwoli zachować obiektywny wgląd we własne umiejętności, w myśl Francisa Scotta Fitzgeralda „Im więcej wiesz, tym więcej pozostaje do poznania i wciąż tego przybywa

Świadoma pełna moc

Efekt Dunninga-Krugera może spowodować, że przecenimy lub nie docenimy naszych zdolności. Świadoma ocena własnych możliwości ma kolosalne znaczenie we współpracy zespołowej, budowaniu relacji, produktywności własnej pracy i osiąganiu sukcesów.

Oto kilka wskazówek, które mogą pomóc uniknąć zjawiska  efekt Dunninga-Krugera:

  • Magia czasu. Niektórzy ludzie czują się pewniej, gdy podejmują decyzje szybko, ale czasem szybkie decyzje mogą opierać się na błędach w ocenie sytuacji, więc warto dać sobie czas, poszerzając nasz ogląd o perspektywy innych.
  • Odwaga pytania. Jeśli boimy się zadawać pytania na wypadek, by nie ujawniły się nasze niedociągnięcia, warto pamiętać, że nikt nie wie wszystkiego. Zadawanie pytań lub proszenie o pomoc jest czasem niezbędne do rozwiązywania problemów. Jeśli zależy nam na rozwiązaniu, warto pracować nad lękiem pt. „co pomyślą inni” i skupić się na tym, co mamy zrobić.
  • Siła przekonań. Przekonania i wierzenia to element naszej tożsamości i ostatnia rzecz, jaką chcielibyśmy zmieniać. Ale świat się zmienia więc raz na jakiś czas warto poddać wewnętrznej analizie własne przekonania, czy one nam służą, czy pomagają nam się rozwijać. Siła przekonań może być naszą siłą, albo tą, która trzyma nas w miejscu.
  • Otwartość na nowe. Świadomość własnej siły, umiejętności i wiedzy jest ważna, ale wiadome jest, że im więcej wiemy, tym więcej otwiera się przed nami możliwości i wiedzy, którą jeszcze nie posiedliśmy. Ta świadomość to pokora i otwartość na nowe, które stanowią przeciwieństwo efektu Dunninga-Krugera.  

Do zgłębienia zjawiska zainspirowała badaczy historia McArthura Wheelera, który w 1995 roku napadł na jeden z banków w Pittsburgu, w Stanach Zjednoczonych. Mężczyzna próbował znaleźć sposób ukrycia swojej twarzy, by nie została ona rozpoznana na nagraniach z monitoringu. Zainspirował się więc pewną właściwością soku z cytryny, który po rozlaniu na kartkę znika, a po podgrzaniu papieru znów staje się widoczny. Dla upewnienia się przeprowadził odpowiedni test – wysmarował całą twarz (razem z oczami) sokiem cytrynowym i zrobił sobie zdjęcie polaroidem. Uznał, że jego twarz jest rozmazana na fotografii, więc w czasie napadu pozostanie niewidoczna dla kamer. Policja sprawdziła nagrania z banku i bardzo szybko namierzyła McArthura Wheelera. Złodziej był zszokowany, że w ogóle go rozpoznano. Za swoje odkrycie Kruger i Dunning otrzymali Ig Nobla – specyficzną nagrodę dla dziwnych badań. Kapituła nagrody Ig Nobla pisze o niej w ten sposób: „przyznaje się ją za badania, które w pierwszej chwili budzą wesołość, ale w drugiej kolejności każą się zastanowić nad otrzymanymi przez badaczy wynikami”. Tak też jest w tym wypadku.


Bibliografia:

https://www.gwern.net/docs/iq/2020-gignac.pdf

https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0022-3514.77.6.1121

https://arturjablonski.com/efekt-krugera-dunninga/

https://bulldogjob.pl/readme/czy-efekt-dunninga-krugera-istnieje

https://zdrowie-zycie.pl/efekt-dunninga-krugera-na-czym-polega/