Jedna wiadomość, cztery znaczenia

Według Schulza von Thuna każda wypowiedź ma cztery warstwy, nawet jeśli jesteśmy świadomi tylko jednej. Przykładowo, wypowiedź „Ale tu zimno” może być różnie odebrana:

• Płaszczyzna rzeczowa (fakty)
  Dotyczy treści merytorycznej, faktów i informacji, które przekazuje nadawca.

„W domu jest tylko 18 stopni Celsjusza.”

• Płaszczyzna ujawniania siebie
  Każda wypowiedź zawiera informację o stanie emocjonalnym, potrzebach, wartościach lub postawach nadawcy – nawet jeśli nie było to zamierzone.

„Jest mi zimno.”

• Płaszczyzna relacji
  Pokazuje, jak nadawca postrzega relację z odbiorcą – często za pomocą tonu głosu, mimiki czy gestów.

„Powinieneś był zadbać o ogrzewanie.”

• Płaszczyzna apelu
  Odnosi się do tego, jaki efekt nadawca chce wywołać, czyli do czego chce skłonić odbiorcę. Apel może być bezpośredni lub ukryty.

„Zamknij okno.”

Problemy w komunikacji zaczynają się, gdy nadawca mówi głównie na jednym poziomie, a odbiorca słucha na innym. Wówczas neutralna informacja może zostać odebrana jako krytyka, co prowadzi do konfliktu.

Skąd biorą się nieporozumienia?

Odbieramy komunikaty na tych 4 płaszczyznach, czyli słyszymy czworgiem uszu. W relacjach z bliskimi najczęściej aktywujemy się na płaszczyźnie relacji. Jesteśmy emocjonalnie zaangażowani, więc łatwo słyszymy ocenę tam, gdzie jej nie ma.

Przykład z życia:

„Nie wyniosłeś śmieci.”

• Nadawca na poziomie płaszczyzny rzeczowej przekazuje informację, że worek ze śmieciami nadal leży na korytarzu.
• Odbiorca może usłyszeć uchem relacyjnym komunikat: „Jesteś beznadziejny, znów mnie zawiodłeś.”
• Efekt: obrona, złość

A odbiorca mógł też usłyszeć apel: „Potrzebuję twojej pomocy w obowiązkach domowych”.

Komunikacja z uważnością

Model Schulza von Thuna świetnie wpisuje się w świadomy sposób życia, w którym dbamy nie tylko o ciało i balans, ale też o jakość relacji.

Kilka prostych praktyk na co dzień:

• Zatrzymaj się zanim zareagujesz, zapytaj siebie: „Którym uchem teraz słucham?”
• Doprecyzuj zamiast zakładać: „Czy dobrze rozumiem, że potrzebujesz, abym…?”
• Mów o sobie: „Czuję frustrację, kiedy…”
• Oddziel fakt od nadinterpretacji:

Fakt: „Jeszcze nie odpisał”.
Nadinterpretacja: „Nie chce ze mną rozmawiać”.

Bliskość zaczyna się od zrozumienia

Komunikacja to nie tylko wymiana zdań – to wymiana emocji, potrzeb i intencji. Model kwadratu komunikacyjnego nie sprawi, że nigdy się nie pokłócimy. Ale może sprawić, że szybciej się rozumiemy.

Bo czasem wystarczy zmienić „ucho”, żeby zmienić przebieg rozmowy.