Dlaczego szpik kostny jest tak ważny?

Szpik kostny to miękka, silnie ukrwiona tkanka znajdująca się we wnętrzu kości. Produkuje komórki krwi, przechowuje komórki macierzyste i odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego.

U osób cierpiących na ciężkie choroby układu krwiotwórczego szpik może przestać prawidłowo funkcjonować. W takich sytuacjach przeszczep komórek krwiotwórczych może być szansą na powrót do zdrowia.

Pacjenci, którzy pilnie potrzebują przeszczepu szpiku, chorują na m.in.:

• białaczkę,
• chłoniaka,
• szpiczaka,
• anemię aplastyczną,
• niedokrwistość sierpowatokrwinkową.

Na czym polega przeszczep szpiku?

Podczas przeszczepu do krwiobiegu pacjenta wprowadzane są zdrowe, krwiotwórcze komórki macierzyste. Mają one zdolność do namnażania się i różnicowania, dzięki czemu mogą odbudować układ krwiotwórczy chorego.

Kto może zostać dawcą szpiku?

Potencjalnym dawcą może zostać zdrowa osoba dorosła, która spełnia określone wymagania medyczne. Wiek, masa ciała i stan zdrowia są oceniane podczas procesu kwalifikacji.

Tkanka krwiotwórcza może zostać pobrana od każdej zdrowej osoby dorosłej między 18. a 60. rokiem życia. Ważne jest, by nie ważyła mniej niż 50 kilogramów, a z drugiej strony, nie była otyła.

Szpiku nie może podarować osoba, która:

• jest w ciąży bądź okresie laktacji
• w ciągu ostatniego roku zrobiła sobie tatuaż
• ma cukrzycę
• jest zakażona wirusem HIV
• ma aktywną astmę
• ma choroby serca, nadciśnienie tętnicze lub przeszła zabiegi kardiologiczne
• w ciągu ostatnich dwóch lat przechodziła gruźlice
• choruje na ciężki przypadek łuszczycy
• stosuje leki hormonalne
• mniej niż 6 miesięcy temu opuściła zakład karny

Jak zostać dawcą szpiku? 3 najważniejsze kroki

1. Rejestracja w bazie dawców

Pierwszym krokiem jest zgłoszenie chęci zostania potencjalnym dawcą. Rejestracja obejmuje wypełnienie ankiety dotyczącej danych osobowych i stanu zdrowia oraz pobranie materiału do badania zgodności tkankowej – najczęściej wymazu z jamy ustnej lub próbki krwi.

Dane dotyczące zgodności HLA trafiają do bazy potencjalnych dawców. Będą tam aż skończysz 60 lat lub wycofasz swoje zgłoszenie.

2. Oczekiwanie na dopasowanie

Najważniejsza jest zgodność dawcy i biorcy. Decydują o niej m.in. markery HLA odpowiedzialne za zgodność immunologiczną.

Na znalezienie pacjenta, z którym dawca będzie odpowiednio dopasowany, można czekać krótko, ale czasem trwa to wiele lat. Jeśli pojawi się potencjalne dopasowanie, dawca zostaje poinformowany i przechodzi dodatkowe badania.

3. Badania i pobranie komórek

Przed donacją lekarze dokładnie sprawdzają stan zdrowia dawcy. Dopiero po pozytywnej kwalifikacji można przystąpić do pobrania komórek krwiotwórczych.

Jak pobiera się szpik?

Istnieją dwie podstawowe metody pobrania komórek krwiotwórczych.

• Pobranie komórek z krwi obwodowej

To najczęściej stosowana metoda. Nie wymaga operacji.

Przez kilka dni przed pobraniem dawca otrzymuje lek, który zwiększa liczbę komórek macierzystych we krwi. Następnie krew przepływa przez specjalne urządzenie, które oddziela potrzebne komórki. Pozostała część krwi wraca do organizmu.

Procedura trwa zwykle kilka godzin. Po pobraniu mogą pojawić się przejściowe dolegliwości, takie jak zmęczenie, ból głowy czy bóle kości.

• Pobranie szpiku z talerza kości biodrowej

Ta metoda odbywa się w znieczuleniu ogólnym. Lekarz pobiera szpik za pomocą specjalnych igieł z tylnej części kości miednicy.

Sam zabieg trwa zazwyczaj do około dwóch godzin. Po nim dawca może przez pewien czas odczuwać ból lub dyskomfort w miejscu pobrania.

O tym, która metoda będzie najlepsza, decyduje lekarz, biorąc pod uwagę m.in. stan zdrowia dawcy oraz potrzeby pacjenta.

Czy warto zostać dawcą szpiku?

Dla wielu osób największą wartością jest świadomość, że ich decyzja może pomóc choremu otrzymać szansę na życie. Dawca może również korzystać z określonych uprawnień związanych z donacją, takich jak zwrot kosztów związanych z badaniami i pobraniem czy dni wolne od pracy.

Zakres dodatkowych przywilejów może zależeć od aktualnych przepisów i miejsca zamieszkania.

Ogólnopolski Dzień Dawcy Szpiku – 13 października

13 października to Ogólnopolski Dzień Dawcy Szpiku, obchodzony w miesiącu poświęconym zwiększaniu świadomości idei dawstwa szpiku. To święto, które ma przypominać o osobach walczących z nowotworami krwi, a także uhonorować dawców, którzy zdecydowali się pomóc innym.

To również dobry moment, aby zastanowić się, czy możemy zrobić coś dla osób, które potrzebują przeszczepu. Rejestracja w bazie potencjalnych dawców może być prostym gestem, który w przyszłości okaże się dla kogoś bezcenny.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak zostać dawcą szpiku, sprawdź informacje na stronie organizacji zajmujących się rejestracją dawców, np. DKMS. Być może właśnie w Twoim przypadku okaże się, że możesz zrobić coś naprawdę wyjątkowego – dać drugiej osobie szansę na życie.