Sięgamy po telefon „tylko na moment”. Mija 40 minut, obejrzeliśmy kilkanaście rolek, przeczytaliśmy trzy dramatyczne nagłówki, dwa razy się zaśmialiśmy, raz zirytowaliśmy i… czujemy dziwne zmęczenie. Znajome?

Czym właściwie są bodźce?

W psychologii bodźcem nazywamy każdą informację docierającą do naszego układu nerwowego. Może to być dźwięk, obraz, emocja, zapach, komunikat czy nawet powiadomienie z telefonu.

Problem zaczyna się wtedy, gdy tych bodźców jest za dużo. Mózg musi je selekcjonować, analizować i interpretować. Im więcej informacji dostaje, tym szybciej się męczy.

Dawniej największym „przeciążeniem” mógł być hałas miasta czy intensywny dzień w pracy. Dziś do tego dochodzi cyfrowy świat, który praktycznie nigdy się nie wyłącza.

Social media – fabryka dopaminy

Platformy, takie jak Instagram, TikTok czy Facebook, są projektowane tak, aby jak najdłużej utrzymać naszą uwagę.

Każde polubienie, nowa rolka czy powiadomienie aktywuje układ nagrody w mózgu. Wydziela się dopamina – neuroprzekaźnik związany z przyjemnością i oczekiwaniem nagrody. To dlatego tak trudno odłożyć telefon po jednym filmiku. Są one krótkie, naładowane informacjami, często z muzyką w tle, a co więcej możemy przyspieszyć. Gdy jesteśmy wystawieni na takie treści, możemy wpaść w pułapkę bezmyślnego scrollowania.

Co to oznacza? Nasz mózg jest na tyle przeładowany bodźcami, które do nas docierają, że przestaje je przetwarzać na poziomie świadomym. Oczywiście dalej to robi, tylko wchodzi w tryb „pracy w tle”. I przez to właśnie, że nie robimy tego świadomie, spędzamy bardzo dużo czasu, przeglądając takie treści. Przy okazji uważamy, że odpoczywamy, bo przecież o niczym ważnym wtedy nie myślimy… Świadomie.

Krótka, intensywna treść działa na mózg tak jak szybki zastrzyk emocji:

• coś nas śmieszy,
• coś oburza,
• coś wzrusza,
• coś wywołuje zazdrość.

Dlatego te treści nas tak angażują.

Dlaczego przez social media jesteśmy bardziej zmęczeni niż po pracy?

Nasz mózg kocha przewidywalność i spokój, a social media działają odwrotnie – bombardują nas zmianami.

W ciągu kilku minut możemy zobaczyć:

• przepis na makaron,
• wiadomość o wojnie,
• trening fitness,
• dramat celebryty,
• reklamę suplementów,
• filmik z uroczym psem.

Mózg nie nadąża z przetwarzaniem wszystkich tych informacji. Ledwo zdążyliśmy zarejestrować jedną informację, a już docierają do nas kolejne. To ogromny wysiłek poznawczy, choć często go nie zauważamy.

Efekt?

Rozdrażnienie, trudność z koncentracją, problemy ze snem, psychiczne zmęczenie mimo „odpoczynku” z telefonem w ręce.

Przebodźcowanie stało się normalnością

Przebodźcowanie jest przeciążeniem poznawczym, czyli stanem, kiedy do naszego mózgu dociera więcej bodźców, niż jesteśmy w stanie przetworzyć.

Coraz więcej osób mówi:

• „Nie potrafię się skupić”
• „Wszystko mnie męczy”
• „Nie umiem odpoczywać”
• „Ciągle muszę coś sprawdzać”

I to nie jest przypadek.

Badania pokazują, że nadmierne korzystanie z social mediów może wiązać się z:

• wyższym poziomem lęku,
• obniżonym nastrojem,
• problemami z koncentracją,
• zaburzeniami snu,
• większym stresem i przeciążeniem psychicznym.

Nie chodzi o to, że media społecznościowe są „złe”. Problemem jest brak przerw i ciągła dostępność bodźców.

Jak dać mózgowi chwilę ciszy?

Nie trzeba usuwać wszystkich aplikacji i wyjeżdżać do lasu bez Internetu. Czasem wystarczy kilka małych zmian:

• wyłączanie części powiadomień,
• odkładanie telefonu na godzinę przed snem,
• spacery bez słuchawek,
• ograniczenie scrollowania rano,
• świadome chwile nudy.

Tak – nuda jest dziś luksusem. To właśnie wtedy mózg naprawdę odpoczywa i regeneruje układ nerwowy.

Największy paradoks współczesności

Nigdy wcześniej nie mieliśmy tak łatwego dostępu do wiedzy, inspiracji i ludzi. A jednocześnie coraz więcej osób czuje się zmęczonych, rozproszonych i przeciążonych.

Może więc największym wyzwaniem XXI wieku nie jest zdobywanie informacji, ale nauczenie się, kiedy powiedzieć sobie: „wystarczy”.